Trào lưu “retro” ở Sài Gòn

Nhân dịp vừa làm deco xong gian phòng ở khu tập thể để cùng bà xã chuẩn bị đón cái tết Đinh Dậu này, tôi ghi chép vài ý về trào lưu retro ở Sài Gòn dạo gần đây.

Tôi vốn không phải là người thích theo trend, nhưng chỉ là vì tôi có rất nhiều ký ức về Hà Nội những năm tôi còn bé trước khi theo bố mẹ chuyển vào Sài Gòn nên ý tưởng cứ tự đến. Tôi làm deco cho gian phòng này tương đối công phu, mất nhiều thời gian đi tìm kiếm các loại đồ mộc ở khu vực Phạm Thế Hiển và tìm các món đồ cũ rải rác ở nhiều nơi trong Sài Gòn. Khi hoàn thành tôi coi đó là món quà dành tặng cho bà xã để đánh dấu việc bà xã chia tay với ngôi nhà của bố mẹ ra sống riêng với tôi, cũng là để cảm ơn bà xã đã chịu cực khổ vì tôi suốt 7 năm qua.

Dưới đây là nội dung ghi chép.


Nguồn gốc trào lưu “retro”

Nói về sự hoài cổ thì lịch sử mỹ thuật thế giới đã chứng kiến nhiều chuyến xe trở lại dĩ vãng ví dụ như trào lưu Phục Hưng TK15 -16 và Baroque thế kỷ 17-18, Neo-Classic từ khoảng giữa cuối TK18 đều tôn vinh các qui tắc mỹ thuật Hy-La cổ điển.

Đến khoảng thập niên 1960 mỹ thuật Âu châu xuất hiện một trào lưu thể hiện sự hoài niệm của họ đối với thời Cách mạng Công nghiệp và thời Thế chiến trước đó vài thập kỷ. Trào lưu mới này được gọi là “retro” tức là quay trở lại. Ban đầu lối retro này chỉ được áp dụng cho việc sản xuất các món đồ vật trang trí về sau lan qua ngành ngành mỹ thuật khác như đồ họa, nội thất, thời trang, nội thất, phim ảnh, trò chơi điện tử, ẩm thực v.v.

Đèn bàn retro với đường cong whiplash đặc trưng của Art Nouveau.

Đặc điểm của thuật retro

Điều khác biệt căn bản của phong cách retro so với tinh thần hoài cổ trong Phục Hưng, Baroque và Neo-classic ấy là trong phong cách retro là luôn ẩn chứa những hoài niệm đan xen nuối tiếc đối với một thời dĩ vãng trong cuộc đời một con người. Sự nuối tiếc ấy, có thể xuất phát từ những điều vui buồn đẹp đẽ nay không còn nữa, hoặc giả xuất phát từ một sự không hài lòng nào đó đối với thực tại chẳng hạn.

Còn Phục Hưng, Baroque hay Neo-classic thì mang đầy hào quang vì đang phản chiếu lại tinh hoa bất hủ của mỹ thuật cổ điển Hy Lạp – La Mã, không có gì là hoài niệm hay nuối tiếc cả. Hơn nữa, hình ảnh phản chiếu ấy lại là của một thời đại quá xa xưa chứ không phải là một dĩ vãng trong cuộc đời một con người.

Thuật retro ở mỗi nơi sẽ mang dấu ấn riêng vì mỗi nơi sẽ có một dòng chảy lịch sử riêng. Ví dụ như một chiếc đèn bàn retro ở Pháp có thể có những đường nét quyến rũ của Art Nouveau, một căn phòng retro của Anh có thể có sự thanh thoát của mỹ thuật Victorian, hoặc một bức áp phích kiểu retro ở của Hoa Kỳ sẽ có nét ngang tàng của dân cao bồi Viễn Tây.

Ứng dụng thuật retro

Retro cho đồ dùng máy móc

Thời trước chưa có kỹ thuật số và máy vi tính, các loại máy móc đồ dùng gia đình chỉ toàn là analog ví dụ như cái máy đánh chữ, điện thoại quay số, đầu máy đĩa than, đầu máy hát băng cối, máy radio cassette, máy chụp ảnh cơ, máy may đạp chân v.v. Thuật retro ban đầu chỉ ứng dụng trong việc sản xuất ra những loại vật dụng máy móc nhìn giống như thời trước đó.

Trái: điện thoại cũ với mặt quay số – Phải: điện thoại retro với nút bấm số.

Retro trong in ấn quảng cáo

Thời trước chưa có kỹ thuật số và đồ họa vi tính (CAD – Computer Aided Design) các họa sĩ trong ngành in ấn quảng cáo chỉ dùng phương pháp vẽ thủ công để trình bày bìa tạp chí, bìa đĩa nhạc, bảng hiệu cửa tiệm, bảng quảng cáo sản phẩm v.v. Mỗi họa sĩ vẽ hình theo một phong cách riêng, và trình bày chữ nghĩa theo bộ alphabet ưa thích riêng của mình.

Ở Sài Gòn lúc trước 1975 các nhà vẽ biển hiệu biển quảng cáo sưu tập những bộ alphabet đó tìm tòi chế thêm các kiểu dấu ô dấu ớ và sắc huyền hỏi ngã rồi biến thành những bộ chữ tiếng Việt để vẽ ra cơ man là bảng hiệu tiệm phở, bảng hiệu tiệm hớt tóc v.v. Sau này trong trào lưu retro, các họa viên họa sĩ dùng đồ họa vi tính cũng cố gắng tạo ra những hình vẽ với lối dùng màu phẳng (flat color) giống như thời vẽ thủ công trước đó đồng thời tạo ra những bộ font chữ retro để phục vụ cho những thiết kế retro ấy.

Hồi 2 tháng trước, báo Thanh Niên có bài viết rất hay và rất chi tiết về nghề vẽ bảng hiệu ở Sài Gòn ngày xưa, ngoài ra báo mạng có nhiều bài về bác Hoài Minh Phương ở trên đường An Dương Vương là một trong những người cuối cùng ở Sài Gòn còn làm nghề vẽ biển hiệu thủ công, vì vậy ở đây tôi không đi sâu nhắc lại chuyện ấy, các bạn có thể Google để đọc. Tuy nhiên thời tôi còn ở năm nhất năm hai Đại học Kiến trúc Sài Gòn, chính tôi và không ít những người bạn sinh viên của tôi hồi ấy đã từng làm kiếm thêm bằng nghề vẽ bảng quảng cáo.

Retro trong trang trí nội thất

Ở Sài Gòn những năm gần đây rộ lên trào lưu các tệm cà phê phong cách retro ở Sài Gòn, có lẽ bắt đầu từ khi ngành du lịch phát triển, khách nước ngoài đến Việt Nam thích tìm hiểu cuộc sống dân ta thời chiến và hậu chiến

Theo như trên thì một nội thất theo lối retro ở xứ ta cũng có thể mang dấu ấn của những thời kỳ khác nhau:
– Retro Hà Nội thời Pháp thuộc
– Retro Hà Nội thời bao cấp
– Retro Sài Gòn thời trước 1975
– v.v..

Làm được một tiệm cà phê retro cho tinh tế như thế không dễ chút nào, việc ấy đòi hỏi chủ nhân và nhà thiết kế phải lựa chọn không gian thời gian muốn retro, phải am hiểu về cuộc sống thời kỳ ấy, lại phải bỏ công sức đi sưu tầm các vật dụng nội thất và các món đồ dùng cho đúng vào thời đó, phải nắm bắt được các qui tắc mỹ thuật phổ biến lúc bấy giờ để bày biện vẽ vời trang trí cho ra không gian xưa.

Tỉ như retro một gian phòng về thời hậu chiến bao cấp ở Sài Gòn thì về không gian, phải có những mảng tường vôi loang lổ màu vàng hoặc màu ve, sàn gạch bông 20×20, cửa đi cửa sổ gỗ nan chớp, chấn song sắt đặc uốn hình hoa văn xưa v.v. Về trang trí thì cần có áp phích cổ động giữ gìn an ninh, tăng gia sản xuất v.v. Về đồ một trong nhà thì cần có bộ bàn ghế salon gỗ, bộ bàn tộc, tủ ly tủ lệch, ghế đẩu ghế dựa, tủ áo, bàn phấn v.v. Vật dụng thì có những thứ như đồng hồ quả lắc, đồng hồ con gà Thượng Hải, quạt bàn con cóc, quạt bàn tai voi, máy khâu, máy đánh chữ, lon guigoz, cái cân đĩa v.v. Đồ điện tử thì là máy quay đĩa, máy hát băng cối, radio cassette, cái TV trắng đen hoặc TV màu chuyển hệ dùng bóng hình v.v. Vân vân và vân vân, việc sưu tầm vô cùng công phu.

Tôi để ý thấy việc dùng những cánh cửa sổ cũ để trang trí rất được ưa chuộng, có lẽ họa sĩ Chương Đặng là một trong những người đầu tiên sử dụng cánh cửa sổ cũ, lúc ấy tôi hay ghé tiệm cà phê Kujuz và tiệm phở Ru ở khu vực Trần Nhật Duật đều là nơi anh Chương Đặng làm deco.

Một điều quan trọng mà chủ nhân cần nhớ là chớ được tham cứ hễ sưu tập được món đồ nào là bày biện cho đủ mà phải biết chọn lọc chỉ sử dụng những món của đúng bối cảnh retro. Cần nhớ rằng không phải cứ bày biện thật nhiều món đồ cũ đồ cổ là thành retro mà phải là các món đồ đắt giá, mà món đồ đắt giá không phải là do đắt tiền mà là do chúng thuộc về đúng không gian thời gian retro.

Kết

Trên là vài ý chính để phân biệt giữa khái niệm “antique” và “retro” mà chúng ta hay gọi nôm na là “cổ và cũ”, khi bước vào một quán cà phê chúng ta cũng có thể phân biệt đâu là phong cách hoài cổ classic đâu là phong cách hoài niệm retro, và nếu là retro thì retro về thời kỳ nào.

Theo đuổi thú sưu tập đồ retro là một cái thú cũng rất tốn kém cả thời gian và tiền bạc, mỗi khi tình cờ gặp được một món đồ nào đó mà lại là đồ “sống” tức là đồ còn sử dụng được thì mê vô cùng. Hiện nay ở Sài Gòn có vài chỗ khi rảnh rỗi có thể dạo xe máy ngắm nghía, vui nhất thì chắc là chỗ chợ đồ cũ cuối tuần của ca sĩ Cao Minh mở được một thời gian ở Bình Thạnh, ngoài ra còn một tiệm bán rất nhiều đồ cũ ở trên đường Nguyễn Kiệm và rải rác ở vài nơi khác. Tuy nhiên các món đồ cũ ấy đều là “vô giá” tức là rất quý hoặc không phải quý lắm thì cũng không biết giá của chúng là bao nhiêu, ví dụ một quả cân sắt có chỗ bán 200K một quả nhưng có chỗ bán chỉ có 30K, mua được món đồ yêu thích ở giá phải chăng quả là một niềm vui.

Cuối cùng, tôi đăng một vài hình ảnh gian nhà của chúng tôi để sau này xem lại.

Saigon 12/2016


Spread the love

Bình luận

Your email address will not be published.