Tản mạn về dãy Andes

Cách biển 750 km và nằm ở độ cao 3.380 m, những thửa ruộng muối rải trắng sườn núi ở Maras không khỏi khiến người ta phải thắc mắc muối ấy ở đâu ra, nhất là đối với những vị khách người Việt ta vốn đã quen nhìn thấy những ruộng muối bao la dọc các miền ven biển.

Dãy Andes

Với chiều dài 7.000 km, chiều cao trung bình 4.000 m, đỉnh cao nhất 6.196 m, Andes vượt qua cả dãy Alps của Âu châu cả về chiều dài và độ cao và là dãy núi dài nhất thế giới. Andes là xương sống của Nam Mỹ, kéo dài theo chiều bắc nam qua 7 nước: Venezuela, Colombia, Ecuador, Peru, Bolivia, Chile và Argentina. Andes cũng là ngôi nhà chung của các bộ tộc thuộc nền văn minh Andean sau này cùng nhau tạo ra đế chế Inca hùng mạnh.

Tháng ba năm 1987 nhóm nghiên cứu của viện bảo tàng American Museum of Natural History đã công bố bản báo cáo về cuộc thám hiểm của họ trên vùng cao nguyên xa xôi ở phía nam Chile. Ở đó trên độ cao hơn 2.000 mét các nhà nghiên cứu đã tìm thấy những bộ xương hóa thạch của cá voi và nhiều sinh vật biển khác có niên đại cách nay khoảng 15 -20 triệu năm.

Điều ấy là bằng chứng cho biết dãy núi Andes vĩ đại xưa đã từng là một mảnh lục địa nằm dưới đáy biển, do các mảng vỏ quả đất ép vào nhau mà bị đẩy trồi lên. Có những khối nước biển lớn cũng bị đẩy lên rồi bị kẹt lại biến thành những hồ những hang trên vùng núi mới tạo, khi nước bay đi để lại vỉa muối trong lòng núi, rồi muối ấy lại hoà vào những dòng nước mà chảy ra.

Những ruộng muối ở Maras

Từ khoảng thế kỷ thứ 2 sau công nguyên thổ dân Maras đã biết đến vị mặn của dòng suối Qoripujio. Họ đục sườn núi đá thành những bậc thang, xây thành những hồ nhỏ và dẫn dòng nước mặn ấy vào để lấy muối cung cấp cho cả vùng thung lũng sông Urubamba trong suốt những thế kỷ tiếp sau. Người ta đã đếm được có tổng cộng khoảng 5000 thửa ruộng, mỗi thửa rộng chừng 4 mét vuông, sâu khoảng 30 phân.

Mỏ muối trên sườn núi ở Maras, Cusco, Peru

Muối ở Maras do màu sắc tự nhiên có ánh hồng nên được gọi là “Peruvian pink salt” ngày nay đã thành một thứ quà đặc sản, các đầu bếp tiếng tăm của Peru vẫn duy trì cách sử dụng thứ muối của này như một đặc trưng riêng trong nghệ thuật nấu nướng Peru.

Muối của Maras hay muối của người Inca hay muối hồng của Peru
Peruvian pink salt – Sal de Maras – Sal de Los Inkas

Eo đất Panama

Các mảng kiến tạo trong lớp vỏ quả đất ép vào nhau không những dẫn đến việc hình thành dãy Andes mà còn còn ép cả phần lục địa Trung Mỹ nhô lên theo. Bắc Mỹ và Nam Mỹ vốn trước đó là hai mảng lục địa tách rời nhau cách nhau một eo biển lớn, dần dần ở chỗ eo biển ấy xuất hiện vài đỉnh núi lửa nhô lên khỏi mặt nước tạo thành những đảo nhỏ, rồi lại dần dần thành hình trọn vẹn trở thành cây cầu nối liền hai lục địa vào khoảng cách nay 3 triệu năm. Cây cầu ấy được gọi là là “Eo đất Panama” (the Isthmus of Panama).

Eo đất Panama.

The Great Interchange

Trải qua hàng triệu năm cùng với sự hình thành của cây cầu Panama các loài động vật thực vật của hai lục địa cũng từng bước dọ dẫm băng qua vùng đất mới. Nhiều loài tiến dần từ Bắc Mỹ xuống Nam Mỹ và ngược lại nhiều loài từ Nam Mỹ lên Bắc Mỹ tạo thành một cuộc thiên di hai chiều mà người ta gọi là The Great American Biotic Interchange (GABI).

The Great America Biotic Exchange

Trong cuộc thiên di ấy, loài ngựa cổ xưa cũng đã băng qua Nam Mỹ nhưng sau đó bị tuyệt chủng vì không thích nghi được với môi trường. Còn với loài bò thì nhiều học giả trước đây cho rằng chúng không băng qua Nam Mỹ, phải đợi đến TK17 người Tây Ban Nha mới đem vào. Tuy nhiên việc này vẫn chưa ngã ngũ vì sau này có vài học giả sau đưa ra những biện luận trái chiều.

Sự tiến hóa của loài lạc đà

Đáng chú ý là trong cuộc thiên di ấy có những loài lạc đà cổ xưa thuộc họ Camelidae xuất xứ từ Bắc Mỹ đã di cư xuống Nam Mỹ thích nghi và tiến hóa, đến nay thành 4 loài thú đặc trưng họ lạc đà của Andes đó là llama, alpaca, guanco và vicuña. Trong 4 loài đó chỉ có 2 loài llama và alpaco là đã được thuần hóa còn 2 loài kia thì vẫn là thú hoang, và đặc biệt, con vicuña được chọn làm một trong những biểu tượng trên quốc huy của Peru.

Hình vicuna trên quốc huy của Peru

Xem thêm:
Llma, Alpaca, Guanaco và Vicuña
Vài món dân dã không thể quên ở Cusco


Spread the love

Bình luận

Your email address will not be published.