Những điều kỳ diệu của “Tỷ lệ vàng”

Tỷ lệ vàng trong tự nhiên

“Tỷ lệ vàng” là cái tên người ta dùng để gọi một quy luật về tương quan tỷ lệ bí ẩn mà thế giới tự nhiên đã âm thầm lặng lẽ tuân theo, tỷ lệ ấy thể hiện ra bên ngoài cho mắt con người có thể nhìn được dưới dạng một đường xoắn ốc đặc trưng.


Pythagore được ghi công tìm ra “Tỷ lệ vàng”

Nói cho thật gọn, tỷ lệ vàng là những khoảng cách ngắn dài có tỷ lệ tương quan với nhau một cách cân đối nhất theo đa số mắt người nhìn. Các khoảng cách ấy đoạn dài thì dài bằng 1,618 lần đoạn ngắn, còn đoạn ngắn thì ngắn bằng 0,618 lần đoạn dài.

Vào TK6 TCN Pythagore dùng hình học phát hiện ra tỷ lệ vàng, sau đó đến TK4 TCN thì Euclid ghi chép lại cặn kẽ. Tuy nhiên cả trước và sau Pythagore hàng ngàn năm đều có những điều kỳ lạ:

1. Trước Pythagore 2000 năm tức là vào TK26 TCN thì người Ai Cập đã biết dùng tỷ lệ vàng để xây kim tự tháp Giza. Tỷ lệ vàng cũng được tìm thấy ở những di vật của Babylonia vào TK9 TCN tức khoảng 300 năm trước Pythagore.

2. Sau Pythagore 1800 năm tức là vào TK12 SCN, nhà toán học Fibonacci người Ý phát hiện ra chuỗi số có đặc tính là:

  • Số sau bằng hai số trước cộng lại (0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13…)
  • Số sau với số trước có tương quan theo tỷ lệ vàng, tức là số sau luôn luôn lớn bằng 1,618 lần số trước, còn số trước thì nhỏ bằng 0,618 lần số sau.

Tỷ lệ vàng cũng như chuỗi số Fibonacci được ứng dụng trong rất nhiều lĩnh vực, rõ nhất là trong kiến trúc và mỹ thuật suốt từ thời Hy Lạp đến nay. Đầu TK20 có ông kiến trúc sư Le Corbusier người Thụy Sĩ đã khảo cứu sâu xa hơn nữa về tỷ lệ vàng của cơ thể con người và trong các động tác sinh hoạt, từ đó ông sáng chế ra hệ thống kích thước chuẩn (modulor) dùng cho việc thiết kế không gian và đồ đạc nội thất. Chuẩn của ông được dùng rộng rãi trong giới kiến trúc sư hiện đại.


“Tỷ lệ vàng” được ứng dụng đa dạng

Tỷ lệ vàng được ứng dụng trong mọi lĩnh vực liên quan đến mỹ thuật như hội họa, nhiếp ảnh, trang trí nội thất v.v.

Năm 1797 trong một công trình nghiên cứu kỹ thuật vẽ tranh phong cảnh (Remarks on Rural Scenery) họa sĩ John Thomas Smith người Ăng Lê đã đề xướng qui tắc 1/3 theo đó đối tượng chính của bức tranh sẽ được đặt ở vị trí 1/3 trên bố cục tranh (Rule of Third). Nếu ta xem kỹ thì qui tắc ấy rơi đúng vào đoạn 1+2=3 của chuỗi số vàng nên cũng có thể coi là một ứng dụng của tỷ lệ vàng.

Qui tắc này về sau được ứng dụng vào bố cục nhiếp ảnh, đối tượng hoặc nhân vật chính của bức ảnh cũng được căn chỉnh cho đúng vào vị trí 1/3 trên tấm ảnh. Tuy nhiên không phải lúc nào cũng nhất thiết phải chụp kiểu 1/3. Tùy vào ý đồ của mình muốn gây ấn tượng kiểu áp chế hoặc mạnh mẽ hoặc vững chãi v.v. mà mình có thể cố ý cho subject ở chính giữa tấm ảnh. Tương tự như vậy, ngay cả cách thức cắm một bình hoa sao cho đẹp cũng phải tuân theo qui tắc tỷ lệ vàng.


“Tỷ lệ vàng” trong mỹ thuật Việt Nam

Tỷ lệ vàng cũng được ứng dụng trong kiến trúc và mỹ thuật Việt Nam từ rất lâu đời. Nhiều công trình kiến trúc được xây cất theo tỷ lệ vàng, thậm chí đến cả làng mộc chuyên đóng tủ thờ ở Gò Công cũng áp dụng tỷ lệ vàng, nhìn chi tiết cách trang trí thấy phảng phất đường nét mỹ thuật của người Tây phương.


Kết luận

Ở ngay cổng trường Đại học Kiến trúc Sài Gòn có một mảng tường đá rửa được trang trí bằng hình chuỗi xoắn tỷ lệ vàng. Có thể hiểu rằng tỷ lệ vàng là một chuyện hết sức cơ bản trong ngành mỹ thuật, tuy nhiên đối với anh em hướng dẫn viên du lịch hay tourleader khi thuyết minh nhắc đến tỷ lệ vàng chắc chắn vẫn có những chỗ hiểu mơ hồ.

Phù điêu tỷ lệ vàng tại cổng trường ĐH Kiến trúc Saigon

Các bài viết khác

Daylight Saving Time (DST)

Daylight Saving Time (DST) là giờ mùa hè thông thường đi sớm hơn giờ mùa đông 1 tiếng, và được áp dụng ở một số nước ôn đới có ngày

“Short connection” nỗi ám ảnh của Tourleader

Short Connection là tình huống xảy ra khi TL bay nối chuyến, và thời gian giữa giờ đáp (sta) của chuyến đầu và giờ cất cánh (std) của chuyến nối

Vài cột mốc trong lịch sử pháp luật thế giới

Trong một buổi chia sẻ về chuyên đề kiến trúc với anh em tourleader của Vietravel vào khoảng giữa năm 2019, tôi có đề cập đến công trình vĩ đại

Những điều kỳ diệu của “Tỷ lệ vàng”

Tỷ lệ vàng trong tự nhiên "Tỷ lệ vàng" là cái tên người ta dùng để gọi một quy luật về tương quan tỷ lệ bí ẩn mà thế giới

Giao thoa Tây-Tàu-Ta trong gốm Biên Hòa

| Các bài viết về gốm Biên Hòa ít đề cập ngọn ngành về sợi dây liên hệ của một dòng gốm Hoa và một dòng gốm Pháp đã tạo

5 kiểu vòm cửa thông dụng tourleader cần biết

Có rất nhiều thể loại vòm, vòm tròn vòm méo vòm nhọn v.v. ở đây tôi tạm ghi chép ngắn về 5 loại vòm thường gặp nhất trên các tour

Cà phê vợt – Sock brewing

Chuyện guide ít kể ở Cheo Leo Anh Tây cầm ly cà phê đen quánh lên nhấp một ngụm rồi lè lưỡi nhăn mặt như khỉ ăn chanh: “Vietnamese coffee

Đức Mẹ và Chúa Hài Đồng ở Jerusalem, và Phật Quan Âm Tống Tử ở chùa Mía TK17.

Quan Âm Tống Tử chính là Đức Mẹ và Chúa Hài Đồng

| Sự giống nhau không thể phủ nhận giữa hình ảnh Quan Âm Tống Tử với hình ảnh Đức Mẹ và Chúa Hài Đồng (Madonna and Child) buộc người ta

Album: Nhà thờ Nam Định

Không thể tưởng tượng được ngày xưa ở Nam Định giáo dân đã xây những ngôi nhà thờ đẹp đến như vậy. Qui mô tuy không to như nhà thờ

Chuột lang là món ăn có từ thời Inca.

Vài món dân dã không thể quên ở Cusco

Ceviche | Ceviche là món cá sống vắt chanh trộn với hành và xà lách, món này cũng được coi là quốc hồn quốc tuý của Peru. Thông thường họ

Tản mạn về dãy Andes

Cách biển 750 km và nằm ở độ cao 3.380 m, những thửa ruộng muối rải trắng sườn núi ở Maras không khỏi khiến người ta phải thắc mắc muối

Llama, Alpaca, Guanaco và Vicuña

The Great Interchange Những loài lạc đà cổ xưa nhất thuộc họ Camelidae xuất hiện ở Bắc Mỹ vào khoảng 40-50 triệu năm trước rồi dần dần di trú đến

Spread the love

Leave a Reply

Your email address will not be published.