Những điều kỳ diệu của “Tỷ lệ vàng”

Tỷ lệ vàng trong tự nhiên

“Tỷ lệ vàng” là cái tên người ta dùng để gọi một quy luật về tương quan tỷ lệ bí ẩn mà thế giới tự nhiên đã âm thầm lặng lẽ tuân theo, tỷ lệ ấy thể hiện ra bên ngoài cho mắt con người có thể nhìn được dưới dạng một đường xoắn ốc đặc trưng.


Pythagore được ghi công tìm ra “Tỷ lệ vàng”

Nói cho thật gọn, tỷ lệ vàng là những khoảng cách ngắn dài có tỷ lệ tương quan với nhau một cách cân đối nhất theo đa số mắt người nhìn. Các khoảng cách ấy đoạn dài thì dài bằng 1,618 lần đoạn ngắn, còn đoạn ngắn thì ngắn bằng 0,618 lần đoạn dài.

Vào TK6 TCN Pythagore dùng hình học phát hiện ra tỷ lệ vàng, sau đó đến TK4 TCN thì Euclid ghi chép lại cặn kẽ. Tuy nhiên cả trước và sau Pythagore hàng ngàn năm đều có những điều kỳ lạ:

1. Trước Pythagore 2000 năm tức là vào TK26 TCN thì người Ai Cập đã biết dùng tỷ lệ vàng để xây kim tự tháp Giza. Tỷ lệ vàng cũng được tìm thấy ở những di vật của Babylonia vào TK9 TCN tức khoảng 300 năm trước Pythagore.

2. Sau Pythagore 1800 năm tức là vào TK12 SCN, nhà toán học Fibonacci người Ý phát hiện ra chuỗi số có đặc tính là:

  • Số sau bằng hai số trước cộng lại (0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13…)
  • Số sau với số trước có tương quan theo tỷ lệ vàng, tức là số sau luôn luôn lớn bằng 1,618 lần số trước, còn số trước thì nhỏ bằng 0,618 lần số sau.

Tỷ lệ vàng cũng như chuỗi số Fibonacci được ứng dụng trong rất nhiều lĩnh vực, rõ nhất là trong kiến trúc và mỹ thuật suốt từ thời Hy Lạp đến nay. Đầu TK20 có ông kiến trúc sư Le Corbusier người Thụy Sĩ đã khảo cứu sâu xa hơn nữa về tỷ lệ vàng của cơ thể con người và trong các động tác sinh hoạt, từ đó ông sáng chế ra hệ thống kích thước chuẩn (modulor) dùng cho việc thiết kế không gian và đồ đạc nội thất. Chuẩn của ông được dùng rộng rãi trong giới kiến trúc sư hiện đại.


“Tỷ lệ vàng” được ứng dụng đa dạng

Tỷ lệ vàng được ứng dụng trong mọi lĩnh vực liên quan đến mỹ thuật như hội họa, nhiếp ảnh, trang trí nội thất v.v.

Năm 1797 trong một công trình nghiên cứu kỹ thuật vẽ tranh phong cảnh (Remarks on Rural Scenery) họa sĩ John Thomas Smith người Ăng Lê đã đề xướng qui tắc 1/3 theo đó đối tượng chính của bức tranh sẽ được đặt ở vị trí 1/3 trên bố cục tranh (Rule of Third). Nếu ta xem kỹ thì qui tắc ấy rơi đúng vào đoạn 1+2=3 của chuỗi số vàng nên cũng có thể coi là một ứng dụng của tỷ lệ vàng.

Qui tắc này về sau được ứng dụng vào bố cục nhiếp ảnh, đối tượng hoặc nhân vật chính của bức ảnh cũng được căn chỉnh cho đúng vào vị trí 1/3 trên tấm ảnh. Tuy nhiên không phải lúc nào cũng nhất thiết phải chụp kiểu 1/3. Tùy vào ý đồ của mình muốn gây ấn tượng kiểu áp chế hoặc mạnh mẽ hoặc vững chãi v.v. mà mình có thể cố ý cho subject ở chính giữa tấm ảnh. Tương tự như vậy, ngay cả cách thức cắm một bình hoa sao cho đẹp cũng phải tuân theo qui tắc tỷ lệ vàng.


“Tỷ lệ vàng” trong mỹ thuật Việt Nam

Tỷ lệ vàng cũng được ứng dụng trong kiến trúc và mỹ thuật Việt Nam từ rất lâu đời. Nhiều công trình kiến trúc được xây cất theo tỷ lệ vàng, thậm chí đến cả làng mộc chuyên đóng tủ thờ ở Gò Công cũng áp dụng tỷ lệ vàng, nhìn chi tiết cách trang trí thấy phảng phất đường nét mỹ thuật của người Tây phương.


Kết luận

Ở ngay cổng trường Đại học Kiến trúc Sài Gòn có một mảng tường đá rửa được trang trí bằng hình chuỗi xoắn tỷ lệ vàng. Có thể hiểu rằng tỷ lệ vàng là một chuyện hết sức cơ bản trong ngành mỹ thuật, tuy nhiên đối với anh em hướng dẫn viên du lịch hay tourleader khi thuyết minh nhắc đến tỷ lệ vàng chắc chắn vẫn có những chỗ hiểu mơ hồ.

Phù điêu tỷ lệ vàng tại cổng trường ĐH Kiến trúc Saigon

Spread the love

Bình luận

Your email address will not be published.