5 kiểu vòm cửa thông dụng tourleader cần biết

Có rất nhiều thể loại vòm, vòm tròn vòm méo vòm nhọn v.v. ở đây tôi tạm ghi chép ngắn về 5 loại vòm thường gặp nhất trên các tour du lịch hướng dẫn viên cần phải hiểu để bổ sung hoặc củng cố bài thuyết minh.

Cách xây gạch cuốn vòm đã được phát minh và sử dụng từ thời Sumerian, trong kiến trúc của người Ai Cập và Hy Lạp thỉnh thoảng cũng sử dụng vòm nhưng rất ít do trình độ cuốn vòm còn hạn chế. Mãi đến khi người La Mã biết chế ra xi măng thì cấu trúc cuốn vòm mới được sử dụng rộng rãi. Người La Mã học cách cuốn vòm từ người Etruscan, họ dùng xi măng để kết dính các viên gạch viên đá khiến cho vòm trở nên rất vững chắc.

Stonehenge ở gần London, một trong những kiến trúc đá đầu tiên của loài người có từ khoảng 2500 trước CN. Lúc ấy họ dùng tấm đá gác ngang hai cây cột đá, tấm đá ấy sau này gọi là lanh tô (lintel).

Luxor Temple 1400 năm trước CN. Người Ai Cập cổ đại dùng lanh tô chứ chưa có vòm.

Người Hy Lạp cũng vẫn dùng lanh tô chứ ít khi dùng vòm do chưa làm chủ được kỹ thuật cuốn vòm. Đền thờ thần Apollo gần Athen, xây dựng thế kỷ thứ 7 trước CN.

1. Vòm bán nguyệt của La Mã

VÒM TRÒN CỦA ROMAN. Người Etruscan dạy bộ tộc Latin là ông bà tổ của đế chế La Mã cách cuốn vòm. Đây là di tích vòm của người Etruscan xây vào thế kỷ thứ 4 trước CN, Porta all’Arco ở Volterra phía nam Florence.

Cái vòm tròn của người Etruscan (semi-circular arch) được người La Mã sử dụng, thời cổ đại là dùng kèm với các kết cấu Hy Lạp tạo ra phong cách Roman cổ đại, đến thời trung cổ (TK5-15 sau CN) thì bớt yếu tố Hy Lạp đi và phát triển phức tạp hơn thành phong cách Romanesque mà ta thường thấy nhất. Ở ta hay gọi ngắn Romanesque là Roman, tháp và thánh đường Pisa thế kỷ 11 sau CN là một ví dụ đại biểu.

2. Vòm nhọn của Gothic

Abbey of Wesminster ở London xây dựng TK13 sau CN. Người châu Âu cho rằng mình chế ra cái vòm nhọn từ thế kỷ 12 sau CN và khởi xướng ra thể thức Gothic.

Tuy nhiên có lẽ họ đúng là chế ra Gothic với nhiều đặc tính khác, còn riêng cái vòm nhọn thì nhiều công trình ở của người Hồi Giáo ở Trung Đông đã dùng trước cả châu Âu.

Ukhaidir Palace ở Iraq xây vào thế kỷ 8 sau CN đã dùng vòm nhọn. Thánh đường Hồi giáo Ibn Tulun ở Cairo xây dựng vào thế kỷ thứ 9 sau CN cũng đã dùng vòm nhọn.

3. Vòm móng ngựa

(horseshoe arch hoặc Moorish arch). Vòm này do người Moor chế ra. Người Moor là tên chung chỉ người gốc Ả Rập đạo Hồi thiên di chiếm lĩnh vùng tây sông Nile (đoạn quanh quanh Morroco) từ thế kỷ thứ 7 sau CN. Về sau người Moor vượt eo biển qua Tây Ban Nha và đem thể thức kiến trúc của họ qua theo. Trong ảnh là một góc mặt ngoài Đại thánh đường Cordoba in ở Tây Ban Nha được xây dựng vào thế kỷ 8 sau CN.

Người Tây Ban Nha đem đường nét Moorish đi đến các thuộc địa. Ảnh: Tu viện Santo Domingo ở Cusco, Peru, xây dựng thế kỷ 16 sau CN trên nền ngôi đền cổ Coricancha của người Inca.

4. Vòm nhiều tầng

(multifoil arch). Vòm này cũng do người Moor chế ra được sử dụng nhiều cả ở Á (Ấn Độ) lẫn ở Âu (Tây Ban Nha). Ảnh: Bên trong cung điện Aljafería ở Zaragoza Tây Ban Nha xây dựng thế kỷ 11.

5. Vòm lá đề

ogee arch). Chưa hết, người Moor còn tạo ra loại vòm lá đề được sử dụng đặc biệt nhiều ở Ấn Độ từ sớm và ở Anh quốc từ cuối thế kỷ 13 sau CN. Ở Venice người ta đặc biệt ưa chuộng loại vòm này và biến nó trở thành một đặc trưng của phong cách Venetian Gothic.


Spread the love

Leave a Reply

Your email address will not be published.